Маттур эсир, Тăвай ен хĕрарăмĕсем

Чăваш Республикинчи Амăшĕпе Ашшĕн çулне халалланă «Тăвай районĕн миссисĕ» тупăшу чăнахах та çулталăка вĕçлекен чи савăнăçлă, чи хумхануллă, чи витĕмлĕ мероприятисенчен пĕри пулса тăчĕ. «Миссис» тесе, акăлчан чĕлхинчен куçарсан, çемьеленнĕ хĕрарăма калаççĕ. Качча кайса ачаллă пулнă хĕрарăмсем валли тĕрлĕ тупăшу йĕркелеççĕ, çапах та Тăвай енре кун пекки пулман-çке!
Раштав уйăхĕн 22-мĕшĕнче Тăвайри культура çурчĕ кĕр! кĕрлесе тăчĕ тесен те тĕрĕс пулĕ. Районти кашни ялтанах çынсем килнĕччĕ унта. Ара, нимĕн тĕлĕнмелли те çук, кашниех хăйĕн тăван ялне хÿтĕлекен хĕрарăма хавхалантарма килнĕ вĕт! Тăвай, Тĕмер, Тăрмăш, Мучар, Улянкă, Ураскасси, Элпуç ялĕсенчи чи маттур та пултаруллă 9 хĕрарăм пулчĕ асăннă конкурсра. Вĕсем хăйсене пилĕк тупăшура кăтартрĕç: дефиле, визитка, пултарулăх номерĕ, ыйту-хурав тата апат-çимĕç пĕçересси. Çакна та каламалла, вĕсен хушшинчи тупăшу калама çук хĕрÿ пулчĕ.
Тăвайри культура çурчĕ тупăшăва тĕплĕн хатĕрленнине палăртмалла. Йĕркелÿ тĕлĕшĕнчен йăлтах пĕр тумхахсăр пулни куçкĕрет. Чăваш тĕнчинче паллă, пĕтĕм Раççей шайĕнчи хăш-пĕр конкурс та Тăвай районĕнчипе танлашаймĕ-тĕр. Çакăншăн районти клубсен пĕрлештернĕ тытăмĕн ертÿçине Арина Алексеевана тата унăн пулăшуçисене тав туса хăварас килет.
Çак конкурсăн ырă енĕсене палăртмалла. Чи малтан, хутшăнакансем палăртнă тăрăх, хатĕрленÿ тапхăрĕнчех туслăх хуçаланнă. Вĕсем пĕр-пĕ-рне пулăшса пынă, йывăртарах самантсенче хавхалантарнă. Ташăсене лартаканĕсем, хĕрарăмсене пулăшса пыракансем пуриншĕн те вĕрентекен, юлташ пулса тăнă. Тупăшусенче çакă чи пахи, паллах.
Иккĕмĕшĕнчен, асăннă тупăшу тĕрлĕ ялта пурăнакан тĕрлĕ ÿсĕмри çынна пĕрлештерчĕ. Залра ватти те, вĕтти те пурччĕ, ларма вырăн та çукчĕ. Çапах та вĕсем кар тăрса кашни хутшăнаканах хавхалантарса, пулăшса пычĕç! Пурне те тăвăллăн алă çупса кĕтсе илчĕç.
Виççĕмĕшĕнчен, «Тăвай районĕн миссисĕ» тĕрлĕ тĕнпе пурăнакан халăхсене те пĕрлештерчĕ! Сцена çине чăвашĕ те, вырăсĕ те, тутарĕ те, комийĕ те тухрĕ. Паллах, çакă куракансемшĕн те питĕ кăсăклă пулчĕ. Тĕрлĕ халăх культурине, хăйнеевĕрлĕхне курма май пурри такама та савăнтарать.
Тăваттăмĕшĕнчен, Тăвай районĕн шайĕнче иртнĕ конкурса паллă журналист Мария Самделова тата юрăç Данила Ленский ертсе пыни те илем кÿчĕ. Чăваш Ен наци радиовĕн редакторĕ Мария куракансене «Нарспи» поэмăри пĕр сыпăкпа чуна витмелле паллаштарни те пухăннисене хамăр литературăн çÿпçине тепĕр хутчен пăхса тухма хистерĕ. Данила сапалакан хаваслăх, ырă кăмăллăх залри кашни çын патне çитме пултарчĕ пуль.
Паллах, темĕнле тупăшура та çĕнтерÿçĕ пĕрре çеç пулма пултарать, апла пулин те район шайĕнче иртнĕ конкурса хутшăннă кашни хĕрарăм пирки тĕплĕнрех каласа парас килет.
Татьяна Манишева Тĕмер ялĕн чысне хÿтĕлерĕ. Вăл куракансене те, жюри пайташĕ-сене те сăпайлăхĕпе тыткăнларĕ. Татьяна сцена çине тухсанах нумай калаçма юратманни палăрчĕ. Çавăнпа та унăн визитки те 1 минут анчах пулчĕ. Пултарулăх номерĕнче вара вăл хăйĕн пепкине куракансем умне илсе тухрĕ. Вĕсем калама çук çепĕç ташăпа пурин кăмăлне те кайрĕç пулĕ. Апат-çимĕç конкурсне вара Татьяна техĕмлĕ те тутлă хуплу пĕçерсе килнĕ.
Тăвай ялĕн чысне хÿтĕленĕ Мария Никитина пирки те каламасăр чăтма çук. 17-18 çулти хĕр пекех курăнаканскер сцена çинче те вăш-ваш кăна çÿрет. Вăл юрлама та маçтăр, журналист та. Конкурса тăратнă пылак торчĕ вара жюрисен йышĕ-нче ларнă хÿхĕм хĕре, «Тăвай пики – 2017» ята çĕнсе илнĕ Татьяна Соколована та илĕртрĕ. Мария питĕ маттур пулчĕ тесе калас килет, куракансене кашни çын ун пек савăнтарма пултараймасть.
Виççĕмĕш номерпе сцена çине Ураскассинчи хĕрарăм – Галина Ильина - тухрĕ. Вăл – чăваш чĕлхи вĕрентекенĕ. Маттурскер визиткăпах палăрчĕ. Хăй каласа панипе çеç çырлахмарĕ, ачисене те сцена çине кăларчĕ. Аслă ывăлĕ амăшĕ çинчен илемлĕ сăвă вуларĕ, кĕçĕнни вара хăйĕн юлташĕ-семпе лартнă илемлĕ ташăпа тыткăнларĕ. Залра ларакансене те пĕчĕкскерсем ташлани питĕ килĕшрĕ. Пултарулăх номерĕнче вара Галина тата унăн шăллĕ Саша хăйсен амăшне илемлĕ, çепĕç юрăпа çуратса ÿстерсе ура çине тăратнăшăн тав турĕç. Апат-çимĕç конкурсĕ пирки те калас килет. Галинăна пулăшмашкăн Ураскассинчи культура çуртĕнчи пултарулăх ушкăнĕ те килнĕ. Вĕсем куракансем умне илемлĕ тум-тирпе, халăх юррипе тухрĕç. Галина жюрисем валли çĕрулми пÿремечĕпе пулă шÿрпи пĕçерсе тата техĕмлĕ сăра вĕретсе килнĕ.
Тăвай чысне хÿтĕленĕ Алена Николаева вара пухăннисене хăйĕн вăй-хăвачĕпе савăнтарчĕ. Визиткăсен конкурсĕн-че куракансем умне тухманни кăна кăштах кăмăлсăрлантарчĕ жюри пайташĕсене. Ытти енчен вара хастар пулчĕ. Пултарулăх номерĕнче Алена хăй спортпа туслă пулнине, çак ырă йăлана ачисене явăçтарнине кăтартрĕ. Вăл пурин кăмăлне те хаваслăхпа тата вăй-хăватпа тултарчĕ. Апат-çимĕç конкурсĕнче вара коми халăхĕн кукăлĕпе – шаньгипе – паллаштарчĕ. Калама çук тутлă пĕçерсе килнĕ вăл ăна.
Мучарти Валентина Шакшина чи хăйнеевĕрлĕ хĕрарăм пулчĕ тесен те йăнăш пулмасть. Вăл хăюллă та, ĕçчен те, нумай ача амăшĕ те. Калаçнипе те тыткăнлама пултарчĕ. Ăна итлесе ларасси – чăн киленĕç. Пултарулăх номерĕнче вăл хăйĕн хĕрĕпе тухса джаз ташласа пама тăрăшрĕ. Профессиллĕ мар пулин те, пăхма кăмăллăччĕ. Апат-çимĕç конкурсне хатĕрлесе килнĕ запеканка вара чĕлхе çăтса ямаллах тутлăччĕ. Ăста алă тÿрех курăнать.
6-мĕш номерлĕ Ирина Павлова вара илемĕпе те, пултарулăхĕпе те тĕлĕнтерчĕ, вăл Тăвай ялĕн чысне хÿтĕлерĕ. Юрлас ăсталăх ахаль те çăмăл мар, анчах та опера арийĕсене шăрантарма тата йывăр-çке. Пукане пек тумланнă Ирина вара шăпах та çак пысăк пахалăхлă ÿнер шутланакан музыка хайлавĕпе Тăвай ен çыннисене савăнтарчĕ. Халăх та ĕнтĕ пĕр сас-чÿ кăлармасăр итлесе ларчĕ, унтан тăвăллăн алă çупрĕ. Апат-çимĕç конкурсне вара Ирина Василя Фаттахован «Туган як ?Тăван ен/» юррипе пуçларĕ. Тутарла тумланса тухнăскер жюри пайташĕ-сене тутар халăхĕн чи сумлă кучченеçĕпе – чак-чакпа – сăйланма сĕнчĕ. Паллах, çак хăйне евĕрлĕ хĕрарăм куракансен чĕрисем патне çул хывма пултарчĕ.
Элпуç ялĕнчи Алевтина Моисеева вара пухăннисене чăваш халăхĕн чи ырă енĕсемпе паллаштарчĕ тесен те тĕрĕс. Тăватă ача амăшĕ, упăшкишĕн юратнă мăшăр, ашшĕ-амăшĕшĕн тимлĕ хĕр, кÿрши-аршишĕн ырă кăмăллă пускил вăл. Хăйĕнпе паллаштарнă чухне Алевтина кăштах именни сисĕнчĕ, çапах та кăштахран вăл хăйне алла илме пултарчĕ. Залра ларакан тăванĕсемпе юлташĕсем хавхалантарни те тÿпине хыврĕ пулмалла. Пултарулăх номерĕнче сцена çине Алевтинăпа пĕрле унăн хĕрĕсем Настьăпа Таня тата Элпуç пикисем тухрĕç. Конкурсантка юратнă амăшĕ çинчен çепĕç юрă шăрантарчĕ. Сĕтел тулли апат-çимĕç хатĕрлесе килнипе те палăрчĕ Алевтина. Çÿрме, тултармăш, типĕтнĕ хур, хăмла сăри... Унсăр пуçне Элпуç ялĕнчи пултарулăх ушкăнĕ те илемлĕ юрăпа савăнăç кÿчĕ.
8-мĕш номерпе Улянкă хĕрарăмĕ Надежда Никифорова пулчĕ. Çĕрпÿ районĕнчен пирĕн тăрăха качча килнĕскер юрра та, ташша та ăста. Унсăр пуçне вăл артист та! Пултарулăх номерĕнче кăтартнă спектакль сыпăкне пăхса залри халăх хырăм тытсах ахăлтатрĕ. Надежда еплерех выляни вара пурин кăмăлне те кайрĕ, вăл сцена валлиех çуралнă тейĕн. Апат-çимĕç тупăшăвĕ-нче вара Улянкă кинĕ тараватлăхĕпе тыткăнларĕ, пысăк хуплупа тата килти сăрапа жюрисен кăмăлне çавăрчĕ. «Вун ик кăшăллă пичкине...» чăваш халăхĕн хăна юрри вара курма килекенсене несĕлсен хăйнеевĕрлĕ культури паянхи кун та чĕрĕ, вăйлă пулнине тепĕр хут аса илтерчĕ.
Тăрмăшри Марина Егорова пуçа усса ларакан Нарсписен йышĕнчен мар. Вăл хăюллă, çирĕп кăмăллă чăваш хĕрарăмĕ пулни тÿрех сисĕнчĕ. Ĕлĕкрех пурăннă пулсан амазонкăсен патши те пулма пултарĕччĕ пуль вăл. Çав вăхăтрах Марина çепĕç чунлă пулни те палăрчĕ. Тĕрлĕ енлĕ аталаннă хĕрарăм. Илемлĕ юрлать, ташланă чухне акăш пек те шăвать, урай чĕтренмелле те тăпăртатать... Унăн номерне, визиткине пăхса пурте киленчĕç пулĕ тетĕп. Марина пылак çимĕç пĕçерме те пултарать. Апат-çимĕç тупăшăвĕнче вăл Çĕнĕ çул уявĕ валли пĕремĕкрен илемлĕ композици янтăланă.
Çакăн пек пултаруллă, хăйне евĕрлĕ хĕрарăмсем хушшинче çĕнтерÿçине тупса палăртмаллах-çке-ха! Апла пулин те вĕсем хăйсен тивĕçне тĕплĕн пурнăçларĕç, чи маттуррисене палăртма пултарчĕç. Тÿ-рех каламалла, тупăшăва хутшăннă кашни хĕрарăм çак каç çĕнтерчĕ, хисеп хутне тата хаклă парнене тивĕçрĕ.
«Чи сăпайлă миссис» ята Татьяна Манишева çĕнсе илчĕ. «Ытарма çук миссис» номинацие вара Валентина Шакшина тивĕçрĕ. Надежда Никифорована пĕр иккĕленмесĕрех «Чи пултаруллă миссис» номинацие пама йышăнчĕç. «Миссис Граци» ята Алена Николаева тивĕç пулчĕ. «Чи ăслă миссис» номинацире Мария Никитина çĕнтерчĕ. Районти «Чи çепĕç миссис» вара Марина Егорова пулчĕ. «Куракансем кăмăлланă миссис» тата «Тăвай районĕн вице-миссисĕ» сумлă ятсене пĕр пек балсем пухса харăсах икĕ хĕрарăм - Галина Ильина тата Алевтина Моисеева - тивĕçрĕç. Вĕсем 2-3-мĕш вырăнсене пайларĕç. Элпуç ял тăрăхĕнче пурăнакансемшĕн çакă пысăк савăнăç пулчĕ. Ирина Павлова вара пуринчен те нумайрах балл пухса «Тăвай районĕн миссисĕ» ята тивĕçрĕ, сумлă пуç кăшăлне тăхăнчĕ.
Маттур хĕрарăмсен тупă-шăвĕсем хушшинчи самантсене вара районти тĕрлĕ пултарулăх ушкăнĕ юрри-ташшипе, кулăшсемпе илемлетрĕ. Татьяна Соколова илемлĕ юрăпа, Анжелика Никифорова ?«Тăвай пики – 2016»/ тата унăн тантăшĕсем Настя Семенова, Инесса Петрова индус халăхĕн ташшипе уява асамлăх кĕртрĕç.
«Тăвай районĕн миссисĕ» тупăшу питĕ хаваслă иртрĕ. Унта пирĕн районта питĕ маттур хĕрарăмсемпе арçынсем пурăнни палăрчĕ. Хĕрарăмĕ-сем ĕçченлĕхĕпе, сăпайлăхĕ-пе, илемĕпе палăраççĕ пулсан, арçыннисем тĕрлĕ ĕç ăсти пулнипе тата лайăх мăшăр тупма пултарнипе савăнтараççĕ.
Арина Алексеева палăртнă тăрăх, кăçалхипе 1-мĕш хутчен иртекен «Тăвай районĕн миссисĕ» тупăшу халăхăн кăмăлне кайрĕ, çавăнпа та ăна çитес çулсенче те йĕркелĕç.